Gloeien
Als het erop aankomt om de grenzen tussen kunst en verlichting te laten vervagen, geven drie kunstenaars en ontwerpers het goede voorbeeldKunstobjecten in galerieën staan meestal los van de functies van ons dagelijks leven, afgezien van de concepten en de esthetiek die onze huizen sieren met hun schoonheid en betekenis. Soms is het makkelijk om te vergeten dat dit niet zo hoeft te zijn. Neem bijvoorbeeld de elektrische lamp. Sinds de jaren 20 van de vorige eeuw, toen wolfraam de gloeilampen goedkoper en betrouwbaarder maakte, zijn lampen niet meer weg te denken uit bijna elk huis. Maar armaturen – de technische term voor elektrische verlichting – kunnen kunstwerken op zich zijn, uitgevoerd met evenveel betekenis als functie, of het nu mediums zijn voor het vertellen van verhalen, experimenten met ongebruikelijke materialen of het delen van boodschappen over de staat van onze planeet. In dit artikel kijken we naar drie kunstenaars die werken met het medium licht.
Angela Damman
In de jungle buiten Mérida, in de zuidoostelijke staat Yucatán in Mexico, bruist de hacienda van Angela Damman van de activiteit. Terwijl ze spreekt, zoemt op de achtergrond een machine die de vezels verwijdert van de sanseveria's die ze gebruikt om met ragfijne slierten haar kroonluchters te versieren als de manen van paarden.
“De techniek wordt verder niet echt uitgevoerd, behalve hier, waar het als brandmuur voor de agavevelden werd gebruikt”, vertelt Damman over de sanseveria die kenmerkend voor haar werk is geworden. “Er is een man – uit Ohio – die de plant gebruikte om er pruiken van te maken omdat het heel erg op mensenhaar lijkt.”
Het belangrijkste voor Damman is echter dat de sanseveria en de eveneens vezelige agave die ze gebruikt, zowel een duurzaam gewas is dat bovendien een prachtige vezel produceert. De sanseveria, ook bekend als de vrouwentong (een veel voorkomende decoratieve plant die bekend staat om de verbetering van de luchtkwaliteit), gedijt bijna zonder water, en het stelt Damman tijdens elk project in staat om samen te werken met ongeveer 60 tot 80 lokale ambachtslieden. Het is een belangrijk onderdeel van haar doelstelling sinds ze in 2011 uit de VS vertrok na twintig jaar over de hele wereld te hebben gewerkt in economische plattelandsontwikkeling.
“Ik werkte beroepsmatig met plattelandsgemeenschappen op het gebied van landbouw, maar ik wilde aanvankelijk óók ontwerper worden en vond het op dat moment niet mijn roeping”, zegt Damman, die eerder in de wereldwijde ontwikkeling van hernieuwbare energie actief was voordat ze uit Colorado wegtrok om met haar man naar Yucatán te verhuizen. “En toen ik hier kwam, dacht ik: 'Wow, er zijn zoveel mogelijkheden om met de lokale bevolking samen te werken. Wat kunnen we met hun kennis en technieken ontwerpen om nieuwe markten en kansen voor hen en ook voor mijzelf te creëren? Ik werk al vanaf het allereerste begin met dezelfde ambachtslieden en we zijn met z'n allen, samen, gegroeid.”
Een deel van die groei kwam voort uit de toegenomen belangstelling van de kunst- en designwereld – ze heeft recentelijk een indrukwekkende, Cousin Itt-achtige kroonluchter tentoongesteld bij Design Miami met de Britse Sarah Myerscough Gallery. De bijna twee meter hoge kroonluchter (nauwgezet gemaakt met tienduizenden meters handgesponnen organische vezel) trok veel toeschouwers die werden aangetrokken door de gloeiende franjes en die vervolgens konden kennismaken met Dammans duurzame, ambachtelijke werkwijzen.
“De reactie was geweldig,” zegt Damman, “aangezien ik hier in mijn eigen bubbel leef en ik gewoon mijn werk doe, maar nooit weet waar het naartoe gaat. Ik heb mijn basisovertuigingen, maar het is spannend om te zien dat deze kunstbeurzen nieuwe mogelijkheden bieden. Het inspireert me om te blijven creëren, de grenzen te blijven verleggen."
Aqua Creations
Dertig jaar geleden, na een snorkelvakantie in de Rode Zee bij het Egyptische schiereiland Sinaï, begon de Israëlische ontwerper Albi Serfaty zijn Aqua Creations Studio met als doel verlichting te creëren met maritieme vormen. Het was bij het zoeken naar meer hydro-esthetiek dat Serfaty zich begon te realiseren dat de waterwegen, die hij als invloedrijk had beschouwd, in grote problemen verkeerden. Hij begon daarom een project waarbij de vormen van het Dojranmeer, op de grens van Noord-Macedonië en Griekenland, en het Tsjaadmeer, in het noordelijke Centraal-Afrikaanse land Tsjaad centraal stonden. Beide meren zijn de afgelopen jaren dramatisch opgedroogd.
“Ik gebruikte Google Earth voor mijn zoektocht naar vormen van meren”, zegt Serfaty. “Ik zou de lamp 'het Comomeer' willen noemen of naar andere sexy meren verwijzen zoals het Michiganmeer, maar die vormen werkten niet. Dus zocht ik naar vormen die ik kon onthouden en toen begon ik naar de meren te kijken [op Google Earth] en realiseerde ik me dat de meeste ervan in de problemen zitten. In de problemen door overmatig gebruik van het water.”
De resulterende 'meerlampen' maken een krachtig statement, met als hoogtepunt een installatie bij Design Miami, met de naam Light on Water. Ze lijken op opdrogende meerbeddingen, met naar het midden aflopende oevers en zijn bedoeld om mensen bewust te maken van het overmatige watergebruik van het water uit zoetwatermeren overal ter wereld. Een ander armatuur, een cluster van deze lampen die opbloeit uit meer- en spiegelachtige lotusbloemen die op een vijver drijven, is een optimistischere versie met de naam 'Lotus Lake'. “De lotus staat symbool vavoorn puurheid”, aldus Serfaty.
Zoveel als Serfaty zijn recente werk heeft gewijd aan wateractivisme (zijn volgende project gaat over het overmatig gebruik van de Jordaan die de Dode Zee voedt en The Dying Dead wordt genoemd), zoveel heeft hij ook aan optimisme en schoonheid gewijd. Serfaty gebruikt kenmerkend zijde om de lampen mee te maken, wat hij 'tussar-zijde' noemt, afkomstig van de cocons van zijderupsen uit een bos in de buurt van een traditioneel weversdorp in het zuiden van India. De zijderupsen worden uitgebroed voordat hun lege cocons worden geoogst en verwerkt tot delicate zijde die geschikt is voor de lampen van Aqua Creations.
De lampen zelf zijn adembenemend, of het nu gaat om de grote bewegende, mobiele lampen die op een werk van Alexander Calder lijken, of de kleurrijke Code 130˚-serie hanglampen die bedoeld zijn om mensen te verleiden naar boven te kijken. Door de prachtige, tot nadenken stemmende lampen van Aqua Creations te creëren, grijpt Serfaty terug op iets wat hij als fotograaf – zijn initiële carrière voordat hij zich in verlichtingsontwerpen verdiepte – leerde: het concept van focussen en inzoomen op een specifiek onderwerp.
“Van origine ben ik fotograaf en fotografie houdt het volgende in: je kiest een kader dat je isoleert en afsnijdt van de wereld”, zegt Serfaty over het creëren van lampen die een boodschap uitdragen. “Ik stelde mezelf de vraag: wat kan ik doen als ontwerper? Een muzikant zou een lied schrijven, een schrijver zou een boek of een gedicht schrijven. Je doet gewoon wat je doet in je vakgebied en dus zei ik: 'Oké, ik werk met licht. Communiceer via het licht.'”
Lauren Elder
In de wereld van keramiste Lauren Elder uit Los Angeles is de lamp een perfect object dat als medium kan dienen om een verhaal te vertellen. Op een recente tentoonstelling, The Muse and the Simurgh in de Wilding Cran Gallery in LA, was een lamp te bewonderen die is gemaakt van dezelfde klei als Elders sculpturen en vazen die op sokkels in de buurt stonden. Zowel de lampen als de sokkels roepen het gevoel op dat je in een mysterieuze wereld bent terechtgekomen waar je de oudheden van een lang vergeten cultuur ontdekt. Een aanwijzing schuilt in de naam: de simurgh, in Perzische verhalen een mythologisch vogelachtig beest, is een knipoog naar de geschiedenissen en verhalen van Elders roots. Haar moeder, oorspronkelijk afkomstig uit Irak en opgegroeid in Iran, en haar vader, geboren in Schotland, immigreerden beiden met hun eigen verhaal naar de VS.
“Het draait er dus om hoe verhalen van generatie op generatie worden doorgegeven, maar hoe ik tegelijkertijd mijn eigen visies en mijn eigen werelden erin verweef en hoe ze worden ingegraveerd en uitgesleten alsof het hiërogliefen zijn”, duidt Elder, verwijzend naar de handeling om verhalen met kleigereedschap in de voet van haar keramische lampvoeten te kerven, die ze vervolgens voorziet van een fitting en draden.
Recent werk bestaat uit lampen met persoonlijke biografieën die in de druppelvormige keramische lampvoeten zijn geëtst. Ze vertellen het verhaal van een reis naar Palm Springs en de geesten van 'Hollywood cool', die de plaats volgens haar oproept, tot en met diens moderne architectuur uit het midden van de vorige eeuw en de interieurs die in vervlogen tijden zijn ingericht.
Elder, die aan het Art Institute of Chicago studeerde, zegt dat haar overstap naar lampen het resultaat is van het opnieuw inrichten van het appartement van haar vriend. Maar toen ze informatie opzocht over de lampen die ze op het oog had, vond ze die onbetaalbaar en dus ging ze in haar atelier in de binnenstad zelf aan de slag met een paar lampen. Het stuurde haar een pad op om functionele objecten te creëren die even goed in een galerie als in een woonkamer thuishoren. “Er is iets heel bevredigends aan een kunstwerk of beeldhouwwerk waar je mee kunt 'leven', maar dat je daarnaast ook gewoon kunt gebruiken”, zegt ze. “Ik ben ervan overtuigd dat die functionaliteit het persoonlijker maakt.”
Tegenwoordig gebruikt ze haar eigen appartement als broedplaats voor ideeën en als studie voor toekomstige tentoonstellingen, maar ook als een manier om haar appartement in een klein wonderlijk universum van keramische vormen en constructies om te toveren. “Ik wil het zo inrichten dat je de ruimte binnenstapt en dat alles van keramiek of met de hand gemaakt is, dat de verhalen op de vazen je het gevoel geven dat je een vreemde wereld betreedt”, zegt ze. “De lampen vervullen spelen in op deze functie van fantasie, van fantastische dingen – 'Het is een bloem die kan oplichten' – vergelijkbaar met verschillende organismen die in een samenspel tussen fucntionaliteit en fantasie verwikkeld zijn.”
- Met dank aan Angela Damman
- Met dank aan Aqua Creations
- Met dank aan Lauren Elder
